ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

Αμπέλι: έντομα και ασθένειες

Αμπέλι: περονόσπορος, ωίδιο, βοτρύτης, φόμοψη, ίσκα, ευτυπίωση, ευδεμίδα, τζιτζικάκι, ψευδόκοκκος, θρίπες & ακάρεα

 

Τα σημαντικότερα φυτοπροστατευτικά προβλήματα στο αμπέλι με τη σειρά παρουσίασης στο άρθρο:

  • Περονόσπορος
  • Ωίδιο
  • Βοτρύτης
  • Ασθένειες ξύλου (Φόμοψη – Ίσκα – Ευτυπίωση)
  • Ευδεμίδα
  • Ψευδόκοκκος
  • Τζιτζικάκι
  • Θρίπες
  • Ακάρεα

 

Εκτός από  τα κύρια έντομα και ασθένειες που παρουσιάζονται παρακάτω, μπορεί να παρουσιαστούν δευτερεύοντα προβλήματα (εκτός φυλλοξήρας) στο αμπέλι από:

  • Ασθένεια Petri (Phaeomoniella chlamydospora, Phaeoacremonium aleophilum, Cylidrocarpon destructans)
  • Μελανή νέκρωση βραχιόνων (Botryosphaeria dothidea)
  • Μακρόφωμα (Macrophoma flaccida)
  • Βακτηριακή Νέκρωση ή Τσιλίκ μαράζι: (Xylophilus ampelinus)
  • Όξινη Σήψη (σύμπλοκο βακτηρίων και σακχαρομυκήτων)
  • Σκουλήκι των ματιών (Theresimina ampelophaga)
  • Πυραλίδα της αμπέλου (Sparganothis pilleriana)
  • Ωτιόρρυγχος (Otiorrhynchus spp)
  • Μύγα της μεσογείου (Ceratitis capitata)

 

Για την φυλλοξήρα της αμπέλου δεν υπάρχει χημική καταπολέμηση και μοναδική λύση είναι η χρήση ανθεκτικών φυτών δηλαδή εμβολιασμός ευρωπαϊκών ποικιλιών αμπέλου σε αμερικάνικα υποκείμενα.

 

Ασθένειες αμπελιού

 

Αμπέλι: ασθένειες του ξύλου (Φόμοψη-Ίσκα-Ευτυπίωση)

Οι ασθένειες του ξύλου εξελίσσονται αργά στο αμπέλι. Τα φυτά εξασθενούν, η παραγωγή σταδιακά μειώνεται, το κλάδεμα του επόμενου έτους δυσχεραίνεται. Μακροπρόθεσμα ολόκληρα πρέμνα ξεραίνονται.

 

Αμπέλι: Ίσκα-Ευτυπίωση-Φόμοψη

 

Φόμοψη, Ίσκα και Ευτυπίωση στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Η αντιμετώπιση των ασθενειών του ξύλου του αμπελιού, βασίζεται στη λήψη προληπτικών καλλιεργητικών μέτρων κατά τη διάρκεια του κλαδέματος, λόγω έλλειψης φαρμάκων για την αντιμετώπισή τους. Για την φόμοψη, μπορεί να γίνει χημική καταπολέμηση μετά το άνοιγμα των ματιών (έναρξη βλάστησης).

Η εφαρμογή των μέτρων αυτών γίνεται με σκοπό τη μείωση, στο ελάχιστο δυνατό, του μολύσματος που θα προσβάλει το ξύλο.

Οι αμπελουργοί πρέπει να ακολουθούν τα εξής:

• Όψιμο κλάδεμα και με ξερό καιρό (τέλος χειμώνα – αρχή άνοιξης): θεωρείται το πιο αποτελεσματικό μέτρο. Με την άνοδο της θερμοκρασίας επουλώνονται συντομότερα οι πληγές και με την μείωση των βροχοπτώσεων ελαττώνεται η πιθανότητα μόλυνσης. Επιπλέον, η δακρύρροια εμποδίζει την εγκατάσταση των σπορίων πάνω στις τομές.

 

Αμπέλι - δακρύρροια

 

• Να αποφεύγονται οι μεγάλες τομές κλαδέματος: οι μολύνσεις ευνοούνται στις πρόσφατες και μεγάλες κλαδοτομές, οι οποίες πρέπει να προστατεύονται (επάλειψη) με εγκεκριμένο σκεύασμα (πχ Remedier WP με δραστική Trichoderma asperellum+gamsii για την ίσκα ή Vintec WG με δραστική Trichoderma atroviride strain SC1 για την ίσκα και την ευτυπίωση).

Συνεχής αφαίρεση των προσβεβλημένων κληματίδων: τόσο κατά το χειμερινό κλάδεμα όσο και το καλοκαίρι με χλωρά κλαδέματα (φόμοψη).

 Τα προσβεβλημένα ή ύποπτα πρέμνα να κλαδεύονται τελευταία και τα εργαλεία του κλαδέματος να απολυμαίνονται τακτικά: έτσι αποφεύγεται η μετάδοση του μολύσματος με τα εργαλεία. Τα εργαλεία κλαδέματος να απολυμαίνονται με καθαρό οινόπνευμα, ή διάλυμα φορμόλης 2% ή διάλυμα χλωρίνης 10% . Η σήμανση των ύποπτων πρέμνων γίνεται με ταινίες ή σπρέι βαφής, την άνοιξη για την ευτυπίωση και το καλοκαίρι για την ίσκα.

• Καταστροφή ή απομάκρυνση των υπολειμμάτων του κλαδέματος: αποτελεσματική πρακτική είναι ο θρυμματισμός και η ενσωμάτωσή τους στο έδαφος, διαφορετικά η άμεση απομάκρυνση και καταστροφή τους (με φωτιά).

Να αφαιρούνται και να καίγονται τα προσβεβλημένα πρέμνα ή τμήματά τους καθώς και οι κληματίδες με πληγές ή έλκη, οι ασπρισμένες και οι κακά ξυλοποιημένες. Η αφαίρεση των προσβεβλημένων τμημάτων πρέπει να γίνεται με διαδοχικά κοψίματα, μέχρι στην τελική τομή ώστε τελικά να μην υπάρχουν καστανοί μεταχρωματισμοί και άλλες αλλοιώσεις.

• Ανασύσταση – εξυγίανση πρέμνων: αν η ασθένεια δεν έχει επεκταθεί στον κορμό τότε εφαρμόζεται για την ίσκα και την ευτυπίωση αφαίρεση και απομάκρυνση των προσβεβλημένων βραχιόνων μαζί με τμήμα υγιούς ιστού.

Αν η ασθένεια έχει φτάσει μέχρι τον κορμό, γίνεται εκρίζωση και καταστροφή ολόκληρου του πρέμνου.

• Ψεκασμός των πρέμνων: αμέσως μετά το κλάδεµα και μέχρι το φούσκωμα των ματιών, συνιστάται ψεκασμός των πρέμνων µε ένα κατάλληλο χαλκούχο σκεύασμα για την προστασία των τομών κλαδέματος.

• Χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού: Το πολλαπλασιαστικό υλικό πρέπει να είναι απαλλαγμένο από παθογόνα.

 

Αμπέλι: Φόμοψη (Phomopsis viticola)

Η φόμοψη του αμπελιού προσβάλει κληματίδες, κεφαλές, βραχίονες και φύλλα. Παρατηρείται στην νέα βλάστηση αλλά και στο παλιό ξύλο. Η επέκταση της ασθένειας ευνοείται από υγρό και δροσερό καιρό.

 

Φόμοψη στο Αμπέλι: συμπτώματα

Στα φύλλα: κηλίδες, κίτρινες στην περιφέρεια και μαύρες στο κέντρο. Φύλλα έντονα προσβεβλημένα ξεραίνονται, το έλασμα πέφτει αλλά ο μίσχος συνήθως μένει στον βλαστό.

Στα σταφύλια: μαύρες κηλίδες στη ράχη (άξονες). Το τμήμα κάτω από την προσβολή ξεραίνεται.

Στους βλαστούς: στο τέλος της άνοιξης παρουσιάζουν μελανές νεκρωτικές κηλίδες στα πρώτα
5-6 μεσογονάτια που εξελίσσονται σε νεκρώσεις, έλκη και επιμήκη σχισίματα.

 

Αμπέλι: συμπτώματα φόμοψης σε φύλλα, βλαστούς, ράχη του σταφυλιού και κλιματίδα

 

Οι βλαστοί είναι αδύνατοι, με κοντά μεσογονάτια και σπάνε εύκολα. Το χειμώνα οι κληματίδες δεν ξυλοποιούνται και ασπρίζουν. Στις κληματίδες αυτές, πολλά μάτια δεν ανοίγουν ενώ άλλα μόλις ανοίξουν ξεραίνονται ή δίνουν καχεκτική βλάστηση. Οι ταξιανθίες αποβάλλουν γρήγορα τα άνθη τους (ανθόπτωση).

 

Φόμοψη στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Πολλοί αμπελουργοί πιστεύουν ότι η ασθένεια δεν αντιμετωπίζεται εύκολα κάτι που δεν ισχύει.

Αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με συνδυασμό των καλλιεργητικών μέτρων που προαναφέρθηκαν και χημικών επεμβάσεων.

Για τη φόμοψη απαιτούνται δυο έγκαιροι ψεκασμοί που στοχεύουν στην προστασία της νέας βλάστησης:

1ος ψεκασμός: γίνεται όταν τα μισά περίπου μάτια έχουν ανοίξει (μήκος 2 – 3 εκ.).

2ος ψεκασμός: γίνεται 6-10 μέρες (ανάλογα με τη θερμοκρασία) μετά τον 10 ψεκασμό, όταν έχουν ανοίξει και τα υπόλοιπα μάτια ( οι πιο αναπτυγμένοι βλαστοί έχουν ήδη μήκος 6 – 12 εκ.)

• Σε αμπέλια με μικρή προσβολή μπορεί να γίνει μόνο ο ένας ψεκασμός για φόμοψη, όταν το σύνολο των ματιών έχει ανοίξει.

Αμπέλι: ευαίσθητα στάδια (πράσινη κορυφή-έξοδος φύλλων) για φόμοψη

 

Η χημική καταπολέμηση απαιτείται σε αμπέλια που έχει διαπιστωθεί η ασθένεια και εφόσον αναμένεται βροχή κατά τα ευαίσθητα στάδια.

Επειδή τα εγκεκριμένα φάρμακα έχουν προστατευτική δράση και όχι θεραπευτική, οι ψεκασμοί πρέπει να γίνονται απαραιτήτως πριν από τη βροχόπτωση και όσον το δυνατόν κοντά σε αυτήν, προκειμένου η ακραία και ευαίσθητη για μόλυνση βλάστηση να είναι προσφάτως προστατευμένη.

 

Αμπέλι: Ίσκα

Η ίσκα είναι σοβαρό πρόβλημα σε πολλά αμπέλια και οφείλεται σε σύμπλοκο μυκήτων µε πιο σημαντικούς τους: Fomitiporia mediterranea, Phaeomoniella chlamydospora και Phaeoacremonium minimum. Οι μολύνσεις γίνονται από τις μεγάλες τομές κλαδέματος.

Η ίσκα καταστρέφει το αγγειακό σύστημα και διακόπτει την τροφοδοσία του φυτού µε νερό.
Το ξύλο νεκρώνεται και αποχρωματίζεται. Οι προσβεβλημένοι βραχίονες ξεραίνονται. Η ξήρανση αργά ή γρήγορα επεκτείνεται σε ολόκληρο το πρέμνο.

Συνήθως προσβάλλει ηλικιωμένα αμπέλια (πάνω από 10 ετών) διότι τα μεγάλης ηλικίας είναι περισσότερο ευάλωτα, ωστόσο μια μορφή της ίσκας εμφανίζεται συχνά και σε νεαρά αμπέλια.

 

Ίσκα στο Αμπέλι: συμπτώματα

Αποπληξία: τα φυτά την άνοιξη αναπτύσσονται κανονικά. Τα συμπτώματα εκδηλώνονται το καλοκαίρι λόγω αυξημένων αναγκών σε νερό. Tα πρέμνα νεκρώνονται μέσα σε λίγες ημέρες, από πάνω προς τα κάτω.

Βραδύς μαρασμός: εκδηλώνεται αρχικά στο φύλλωμα με χαρακτηριστική τριχρωμία γνωστή ως »λωρίδες τίγρης». Οι ρώγες στις λευκές ποικιλίες σταφυλιών εμφανίζουν στιγμάτωση (μικρές µαύρες – μπλε κηλίδες) κατά την έναρξη της ωρίμανσης.

Αμπέλι: συμπτώματα ίσκας (αποπληξία πάνω δεξιά, μαρασμός κάτω αριστερά, φύλλο «τίγρης», σταφύλι και μεταχρωματισμός ξύλου)

 

Η ένταση των συμπτωμάτων μπορεί να αυξομειώνεται από έτος σε έτος αλλά μετά από μερικά χρόνια τα πρέμνα μαραίνονται και τελικά ξερένονται.

 

Ίσκα στο Αμπέλι: διάγνωση

Τα συμπτώματα στα φύλλα είναι χαρακτηριστικά αλλά δεν είναι απόλυτα ασφαλή για την διάγνωση της ίσκας. Παρόμοια συμπτώματα παρατηρούνται και από άλλες αιτίες (υδατική καταπόνηση, τροφοπενίες, άλλες ασθένειες του ξύλου ή του ριζικού συστήματος κλπ).

Για τη διάγνωση της ίσκας απαιτούνται τομές στον κορμό και στους βραχίονες (εγκάρσιες και κάθετες). Και στις δυο μορφές της ίσκας το εσωτερικό του ξύλου εμφανίζει μεταχρωματισµούς. Η αποσάθρωση του ξύλου (εύθρυπτο – σπογγώδες) και ο διαχωρισμός από το υγιές ξύλο µε ζώνη σκούρου αποχρωματισμού, προσδιορίζουν την ίσκα.

 

Ίσκα στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Εκτός από τα καλλιεργητικά μέτρα που προαναφέρθηκαν, βοηθούν οι ισορροπημένες λιπάνσεις και τα κανονικά ποτίσματα διότι η καταπόνηση των φυτών (στρες) φαίνεται ότι σχετίζεται µε την εκδήλωση της ίσκας.

 

Αμπέλι: Ευτυπίωση(Eutupa lata)

Η ευτυπίωση του αμπελιού προκαλεί καχεκτική βλάστηση και ανομοιόμορφο άνοιγμα των ματιών. Οι βραχίονες νεκρώνονται και το ξύλο αποχρωματίζεται. Συνήθως η εξέλιξη είναι αργή. Σταδιακά, μπορεί να νεκρωθούν ακόμα και ολόκληρα πρέμνα.

Η προσβολή αρχίζει από μη επουλωμένες τομές κλαδέματος (μεγάλες τομές).

Δριμείς χειμώνες είναι ευνοϊκοί για την ανάπτυξη της ασθένειας

 

Ευτυπίωση στο Αμπέλι: συμπτώματα

Γίνονται αντιληπτά την άνοιξη στην αρχή της βλαστικής περιόδου (πριν προχωρήσει η βλάστηση).

 

Αμπέλι: ευτυπίωση

 

Αμπέλι: ευτυπίωση (τομή)

Τα φύλλα: είναι μικρά (μικροφυλλία), κίτρινα µε νεκρώσεις. Ξεραίνονται και πέφτουν.

Τα σταφύλια: εξελίσσονται κανονικά μέχρι την άνθηση. Στη συνέχεια παρουσιάζουν ανθόρροια, μικρορραγία και δεν ωριμάζουν.

Οι βλαστοι: έχουν ασθενική εμφάνιση (καχεξία) µε μικρά μεσογονάτια.

Το παλιό ξύλο: νεκρώνεται, σκληραίνει κι αποχρωματίζεται. Σε εγκάρσια τοµή το ξύλο έχει καστανό χρώμα σε σχήμα V που είναι και το χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας. Έλκη δημιουργούνται γύρω από τις παλιές κλαδοτομές και πολλές κεφαλές δεν βλαστάνουν.

 

Ευτυπίωση στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Η ασθένεια αντιμετωπίζεται ικανοποιητικά µε τα καλλιεργητικά μέτρα που προαναφέρθηκαν για τις ασθένειες του ξύλου.

 

Αμπέλι: Περονόσπορος (Plasmopara viticola)

Ο περονόσπορος είναι η σπουδαιότερη ασθένεια του αμπελιού και όταν υπάρξουν ευνοϊκές συνθήκες εξελίσσεται σε επιδημία.

Συχνότερες είναι και οι τοπικές επιδημίες που εκδηλώνονται σε περιοχές που επικρατούν συχνές, έντονες δροσιές.

Είναι από τις ασθένειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις κλιματικές συνθήκες.

Λόγω του επιδημικού χαρακτήρα της απαιτείται έγκαιρη και ορθολογική αντιμετώπιση.

 

Περονόσπορος στο Αμπέλι: ζημιές & συμπτώματα

Προσβάλλει όλα τα πράσινα μέρη του φυτού, µε σοβαρότερες τις ζημιές στο φύλλωμα και στα σταφύλια.

Τα φύλλα μπορούν να προσβληθούν από το ξεδίπλωμα τους από τον βλαστό μέχρι αργά το φθινόπωρο µε μεγαλύτερη ευαισθησία στον περονόσπορο όταν είναι νεαρά.

Τα σταφύλια μπορούν να προσβληθούν από την εμφάνισή τους μέχρι το γυάλισμα µε μεγαλύτερη ευαισθησία στον περονόσπορο κατά τα στάδια: µούρο – άνθηση – καρπόδεση.

Στα φύλλα: σοβαρές προσβολές προκαλούν πρόωρες αποφυλλώσεις.

Εξαιτίας της έντονης αποφύλλωσης η θρέψη του πρέμνου είναι ανεπαρκής µε αποτέλεσμα:

• την ατελή ωρίμανση των σταφυλιών και

• την ελλιπή ξυλοποίηση των κληματίδων µε συνέπειες στην παραγωγή (μείωση) και της επόμενης χρονιάς.

Στα σταφύλια: η ζημιά είναι μερική ή καθολική, ανάλογα µε τη χρονική περίοδο της προσβολής.

Οι προσβολές των σταφυλιών από περονόσπορο:

• όταν γίνονται νωρίς (προανθικά – άνθηση – καρπόδεση) είναι πολύ σοβαρές διότι προσβάλλονται όλα τα μέρη του σταφυλιού (άνθη, βοτρίδια, άξονες). Μόλυνση πάνω σε άξονα του σταφυλιού ξεραίνει πλήρως το τµήµα κάτω από την προσβολή προκαλώντας σημαντική μείωση της παραγωγής.

• όταν γίνονται μετά το βλαστικό στάδιο όπου το σταφύλι «κρεμάει» (παίρνει την κατακόρυφη θέση, μέγεθος ρώγας σαν μπιζέλι) προσβάλλονται και ξηραίνονται µόνο µεμονωμένες ρώγες ή βοτρίδια (όψιμη προσβολή).

Περονόσπορος: συμπτώματα στα φύλλα

Κιτρινοπράσινες κηλίδες που μοιάζουν µε λαδιές (κηλίδες ελαίου). Διακρίνονται έντονα στο διερχόμενο φως. Πολλές φορές συνενώνονται και μπορεί να καταλάβουν το μεγαλύτερο μέρος του φύλλου.

Με υγρό καιρό, στην κάτω επιφάνεια των κηλίδων εμφανίζεται άσπρο χνούδι. Τα νεαρά φύλλα είναι πιο ευαίσθητα στις μολύνσεις.

Αμπέλι: συμπτώματα περονόσπορου στα φύλλα

 

Τελικά οι κηλίδες συνενώνονται και δημιουργούνται μεγάλες νεκρές περιοχές. Τα φύλλα μεταχρωματίζονται, σχίζονται, ξεραίνονται και πέφτουν.

Στα ώριμα φύλλα εμφανίζονται πολυγωνικές κηλίδες διαφόρου χρώματος (πράσινο – κίτρινο – καστανό) που δίνουν την εντύπωση μωσαϊκού. Αναπτύσσονται κυρίως κατά μήκος των νευρώσεων. Στην κάτω πλευρά µε υγρό καιρό εμφανίζονται οι εξανθήσεις (χνούδι).

Τα συμπτώματα περονόσπορου στα φύλλα, συχνά συγχέονται µε αυτά που οφείλονται στο ωίδιο ή στην ερίνωση.

Στο ωίδιο, οι κηλίδες είναι λιγότερο έντονες, πιο θαμπές, µε εξανθήσεις αραχνοειδείς, υπόλευκες ή ελαφρά γκρίζες συχνότερα στην κάτω και στην πάνω επιφάνεια των φύλλων.

Στον περονόσπορο, οι εξανθήσεις εμφανίζονται µόνο στην κάτω επιφάνεια.

Στην ερίνωση δημιουργούνται λευκές τρίχες μέσα σε κοιλότητες στην κάτω επιφάνεια και χαρακτηριστικά εξογκώματα στην πάνω επιφάνεια του φύλλου.

Διάγνωση του περονόσπορου στο αμπέλι:

Τυχόν ύποπτα φύλλα, µε κηλίδες χωρίς εξανθήσεις κλείνονται σε αυτοσχέδιους υγρούς θαλάμους (πλαστικά σακίδια εσωτερικά υγρά ή σακούλα με βρεγμένο βαμβάκι) και διατηρούνται σε συνθήκες δωματίου για μια νύχτα. Η εμφάνιση χιονωδών εξανθήσεων (χνούδι) την επομένη ημέρα πιστοποιεί την ασθένεια.

Συμπτώματα περονόσπορου στα σταφύλια:

Οι προσβεβλημένοι άξονες αρχικά παίρνουν χρώμα σκούρο λαδί που θυμίζει το χρώμα που έχουν τα βρασμένα χόρτα. Το τµήµα κάτω από την προσβολή ξεραίνεται. Αναλόγως του σημείου της μόλυνσης προκαλείται μερική ή ολική ξήρανση του σταφυλιού.

Αμπέλι: περονόσπορος στο σταφύλι και ξήρανσή του

 

Σε συνθήκες υψηλής υγρασίας, προσβεβλημένα άνθη ή νεαρές ρώγες καλύπτονται από λευκές εξανθήσεις. Τα άνθη στη συνέχεια ξεραίνονται και οι ρώγες παίρνουν χρώμα καστανοπράσινο.

Ρώγες που προσβάλλονται μετά το μέγεθος του μπιζελιού (σταφύλι σε κατακόρυφη θέση) γίνονται δερματώδεις, χρωματίζονται καστανές, ζαρώνουν και συνήθως πέφτουν. Στις ρώγες αυτές δεν εμφανίζονται εξανθήσεις. Τα συμπτώματα μοιάζουν µε τα εγκαύματα από τον ήλιο.

 

Περονόσπορος στο Αμπέλι: συνθήκες ανάπτυξης & επιδημιολογία

Η ετήσια εξέλιξη της ασθένειας εξαρτάται κυρίως από τις βροχές αλλά και από τις έντονες δροσιές της άνοιξης.

Ο κύριος επιδημιολογικός παράγοντας είναι η βροχή.

Οι πρώτες μολύνσεις απαιτούν βροχή ενώ οι επόμενες γίνονται και µε δροσιές. Οι έντονες δροσιές και οι τοπικές βροχές μπορούν να δώσουν τοπικές επιδημίες περιορισμένης έκτασης.

Τα σπόρια του μύκητα θέλουν σταγόνα νερού για να μολύνουν και συνθήκες υψηλής υγρασίας για να αναπαραχθούν και να επιβιώσουν.

Για τον περονόσπορο απαιτούνται θερμοκρασίες πάνω από 10οC, µε άριστο τους 18-25οC.

Ιδιαίτερα ευαίσθητα είναι τα βλαστικά στάδια του µούρου, της άνθησης και της καρπόδεσης. Η ασθένεια στα στάδια αυτά μπορεί να χτυπήσει «κατευθείαν» στα σταφύλια.

 

Αμπέλι: εξαιρετικά ευαίσθητα στάδια για προσβολή από περονόσπορο

 

Περονόσπορος στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Απαιτούνται συστηματικές επεμβάσεις για τον περονόσπορο (πρόγραμμα προληπτικών ψεκασμών).

Ο αριθμός και ο χρόνος επεμβάσεων εξαρτάται από τη χρονιά και την εξελικτική πορεία της ασθένειας.

Οι αμπελουργοί ενημερώνονται έγκαιρα από τις γεωργικές προειδοποιήσεις για το πότε και πως θα καταπολεμήσουν την ασθένεια. Έτσι αποφεύγονται οι άσκοπες επεμβάσεις.

Σε περιοχές όπου η ασθένεια δεν ενδημεί, καθώς και σε ανθεκτικές ποικιλίες, συνιστάται η επισκόπηση του αμπελώνα αμέσως μετά την επικράτηση συνθηκών περονόσπορου (απαιτείται η συνεχής και επί αρκετές μέρες επικράτηση σχετικής υγρασίας μεγαλύτερης από 85% και θερμοκρασία από 13-27ο C. Συστήνεται άμεσα ψεκασμός μόνο στην περίπτωση που διαπιστώνονται προσβολές από περονόσπορο.

Η χημική καταπολέμηση του περονόσπορου μπορεί να συνδυαστεί με αυτή του ωιδίου.

 Καλλιεργητικά μέτρα που βελτιώνουν την κυκλοφορία του αέρα μέσα στον αμπελώνα και συντελούν στο ταχύτερο στέγνωμα των φυτών από τη βροχή ή τη δροσιά, συμβάλουν καθοριστικά στον περιορισμό της σοβαρότητας της ασθένειας.

Τέτοια μέτρα είναι:

  1. η καλή αποστράγγιση του εδάφους
  2. η καταστροφή των ζιζανίων και
  3. το σωστό βλαστολόγημα και ξεφύλλισμα.

Σε αμπελώνες που βρίσκονται σε ιδιαίτερα υγρές περιοχές, όπου εμφανίζεται συχνά όψιµη προσβολή περονοσπόρου, συνιστάται ένας ψεκασμός μετά τον τρύγο µε βορδιγάλειο πολτό ή ένα χαλκούχο σκεύασμα.

 

Αμπέλι: Ωίδιο (Erysiphe necator)

Το ωίδιο του αμπελιού είναι ασθένεια με σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις. Σε αμπέλια που δεν γίνεται αντιμετώπιση οι προσβολές στα σταφύλια φτάνουν το 80%. Στους αμπελουργούς είναι γνωστή με τα ονόματα χολέρα, μπάστρα, θειαφασθένεια.

 

Ωίδιο στο Αμπέλι: ζημιές & συμπτώματα

Προσβάλλει όλα τα πράσινα φυτικά όργανα (φύλλα, σταφύλια, βλαστούς) που μοιάζουν σαν σκονισμένα (αλευρωμένα).

Στα φύλλα: χλωρωτικές κηλίδες που καλύπτονται από αραχνοειδές γκρίζο χνούδι (συνήθως στην κάτω επιφάνεια, συχνά και στην πάνω) . Οι κηλίδες σταδιακά επεκτείνονται, η ανάπτυξη του φύλλου σταματά και το φύλο καρουλιάζει προς τα πάνω. Το φύλλο μοιάζει σαν να είναι αλευρωμένο (σπόρια της ασθένειας).

Αμπέλι: ωίδιο στα φύλλα

 

Στους βλαστούς: αρχικά παρατηρούνται κηλίδες που καλύπτονται από υπόλευκο – γκρίζο επίχρισμα (σπόρια). Το επίχρισμα υποχωρεί γρήγορα αφήνοντας καστανόμαυρους μεταχρωματισμούς που τον χειμώνα γίνονται καστανοκόκκινοι και είναι ιδιαίτερα έντονοι. Η παρουσία τους υπογραμμίζει την ύπαρξη άφθονου μολύσματος και προειδοποιεί για την επόμενη χρονιά.

Αμπέλι: ωίδιο στο βλαστό-σημαία (αριστερά) και προσβολή βλαστών (κέντρο & δεξιά)

 

Στα σταφύλια: Τα άνθη και οι νεαρές ρώγες (μετά το δέσιμο) μοιάζουν σαν να είναι αλευρωμένα, στη συνέχεια ξεραίνονται και πέφτουν. Σε μεγαλύτερες ρώγες, δημιουργούνται στην επιδερμίδα σκουρόχρωμες περιοχές (εσχαρώσεις) από την παρουσία του μύκητα.

Αμπέλι: ωίδιο σε άνθη (αριστερά) και ρώγες

 

Η επιδερμίδα νεκρώνεται και σχίζεται (συχνά φαίνονται τα σπέρματα). Ακολουθούν προσβολές από άλλες ασθένειες και οι ρώγες σαπίζουν.

Μετά το γυάλισμα οι ρώγες πρακτικά δεν προσβάλλονται.

 

Ωίδιο στο Αμπέλι: συνθήκες ανάπτυξης & επιδημιολογία

O μύκητας διαχειμάζει στα μάτια. Την άνοιξη αρχίζει να αναπτύσσεται παράλληλα με τη βλάστηση. Οι πρώτοι προσβεβλημένοι βλαστοί (πρώιμες προσβολές – βλαστοί σημαίες) διατηρούν το μόλυσμα για μεγάλο χρονικό διάστημα και το διασπείρουν σε όλο το αμπέλι.

Οι ξηροθερμικές συνθήκες ευνοούν ιδιαίτερα την ανάπτυξη του ωιδίου στο αμπέλι. 

Χαρακτηριστικό του μύκητα είναι ότι μπορεί να αναπτύσσεται σε συνθήκες χαμηλής ατμοσφαιρικής υγρασίας (σε αντίθεση με τον περονόσπορο και το βοτρύτη), ενώ η εξάπλωση της ασθένειας συμβαίνει σε ευρύ θερμοκρασιακό εύρος (15-32 0C).

Θερμοκρασία 25 0C και υγρασία πάνω από 40% είναι άριστες συνθήκες για την ανάπτυξη της ασθένειας.

Παρόλο που οι απαιτήσεις του σε υγρασία δεν είναι μεγάλες (η ατμοσφαιρική υγρασία θεωρείται αρκετή και δεν χρειάζεται βρεγμένη επιφάνεια), σε υγρές περιοχές αναπαράγεται έντονα και μολύνει ευκολότερα.

Τα ευαίσθητα βλαστικά στάδια του αμπελιού στο ωίδιο είναι η εμφάνιση των πρώτων φύλλων, η άνθηση, η καρπόδεση. Τα σταφύλια είναι ιδιαίτερα ευπρόσβλητα στο διάστημα των 2 – 3 εβδομάδων που ακολουθεί μετά την καρπόδεση.

 

Ωίδιο στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Καλλιεργητικά μέτρα: Εβδομαδιαίος έλεγχος που ξεκινά 15 ημέρες μετά την έναρξη της βλάστησης προκειμένου να εντοπιστούν τυχόν πρώιμες προσβολές (βλαστοί – σημαίες).

Με δεδομένο ότι η διασπορά των σπορίων ωιδίου γίνεται σε κοντινές αποστάσεις η αφαίρεση και καταστροφή αυτών των βλαστών εξασφαλίζει σημαντική μείωση του αρχικού μολύσματος εντός του αμπελώνα.

Χημική καταπολέμηση ωιδίου στο αμπέλι:

Προληπτικές επεμβάσεις με ωιδιοκτόνα. Τα σταφύλια είναι εξαιρετικά ευαίσθητα από το στάδιο του μούρου έως το κλείσιμο των ραγών.

Η καταπολέμηση του ωιδίου θα πρέπει να ξεκινά νωρίς (στην έναρξη της βλαστικής περιόδου της αμπέλου) για να αποφευχθούν οι άμεσες ζημιές αλλά και η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών προσβολής από βοτρύτη.

Με 3 – 4 ψεκασμούς στα ευαίσθητα στάδια εξασφαλίζεται ικανοποιητική προστασία στα οινοποιήσιμα σταφύλια και τη σουλτανίνα.

Στα επιτραπέζια σταφύλια συνήθως απαιτούνται περισσότερες επεμβάσεις.

Οι επεμβάσεις για ωίδιο (ψεκασμός ή επίπαση/σκόνισμα) γίνονται στα παρακάτω στάδια της καλλιέργειας:
1. Πρώτα φύλλα (μήκος βλάστησης 5 – 6 εκ.)
2. Άνθηση
3. Καρπόδεση
4. Πρώτα στάδια ανάπτυξης των ρωγών (1-2 εβδομάδες μετά την καρπόδεση)

 

Αμπέλι: ευαίσθητα στάδια για ωίδιο (ψεκασμοί)

 

Η 1η επέμβαση είναι απαραίτητο να γίνει στο στάδιο Ε (πλήρης έκπτυξη πρώτων 2- 3 φύλλων, μήκος βλαστού 5-6 εκ.). Ο ψεκασμός αυτός θεωρείται καθοριστικός για την παραπέρα εξέλιξη της ασθένειας και είναι απαραίτητος σε περιοχές όπου η ασθένεια ενδημεί, καθώς και στις ευαίσθητες στην ασθένεια ποικιλίες.

• Πρέπει να εξασφαλίζεται η καλή διασπορά του ψεκαστικού διαλύματος ή της σκόνης σε όλη την
επιφάνεια του φυτού. Να καλύπτονται όλα τα φυτικά όργανα και ιδιαίτερα τα σταφύλια.

• Η συχνή εφαρμογή διασυστηματικών ωιδιοκτόνων που ανήκουν στην ίδια ομάδα δράσης ευνοούν την εμφάνιση ανθεκτικότητας. Συνιστάται περιορισμένη χρήση και εναλλαγή με κλασικά ωιδιοκτόνα επαφής.

Το θειάφι σε μορφή σκόνης επίπασης (DP) έχει πολύ καλή προληπτική αλλά και θεραπευτική δράση στο ωίδιο, όταν μετά την εφαρμογή του επικρατούν κατάλληλες συνθήκες (θερμοκρασία 18-25οC, μεγάλη ηλιοφάνεια και χαμηλή σχετική υγρασία). Καλό είναι να χρησιμοποιείται σε μία τουλάχιστον επέμβαση, κατά προτίμηση στην άνθηση – καρπόδεση. Προσοχή: Η εφαρμογή του θείου σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 30ο C μπορεί να προκαλέσει φυτοτοξικότητα στο αμπέλι.

• Η καταπολέμηση του ωιδίου μπορεί να συνδυαστεί με αυτή του περονόσπορου.

 

Αμπέλι: Βοτρύτης (Botrytis cinerea)

Ο Βοτρύτης στο αμπέλι προσβάλλει όλα τα υπέργεια πράσινα μέρη του φυτού (φύλλα, κορυφές βλαστών, ταξιανθίες και σταφύλια) με τις σοβαρότερες ζημιές να παρατηρούνται στα σταφύλια.

Ο μύκητας διαχειμάζει σαπροφυτικά ως σκληρώτιο ή ως μυκήλιο σε νεκρούς φυτικούς ιστούς, στο φλοιό ή σε κοιμώμενους οφθαλμούς.

Την άνοιξη γίνονται οι πρώτες μολύνσεις στη νεαρή βλάστηση.

Η ασθένεια ευνοείται από υψηλή υγρασία και ένα εύρος θερμοκρασιών μεταξύ 10-30οC.

 

Βοτρύτης στο αμπέλι: ζημιές και συμπτώματα

Προσβολές κατά τη διάρκεια της άνθισης μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση της παραγωγής λόγω της μείωσης του αριθμού των σχηματιζόμενων ραγών, ενώ είναι πιθανή η μερική ή ολική ξήρανση των ταξιανθιών. Ο μύκητας παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στις νεαρές ράγες μέχρι το γυάλισμα και μετά μπορεί να προσβάλλει τις απευθείας  ή από τις πληγές.

Σε ευνοϊκές συνθήκες, η ασθένεια εξαπλώνεται ταχύτατα στις γειτονικές ράγες και καταστρέφεται μέρος των σταφυλιών ή και ολόκληρα τα σταφύλια.

Συνθήκες ομίχλης – υψηλής σχετικής υγρασίας και θερμοκρασίες μεταξύ 20C και 25C είναι ιδανικές για προσβολές από βοτρύτη.

 

Συμπτώματα βοτρύτη στο αμπέλι

Η ένταση των συμπτωμάτων εξαρτάται από τις κλιματολογικές συνθήκες και την εποχή.

Στα φύλλα εμφανίζονται καστανές κηλίδες όπου με υγρό καιρό σχηματίζεται γκρίζα εξάνθηση.

Στις κλιματίδες σχηματίζονται επιμήκεις καστανές κηλίδες, αυτές καταστρέφονται και δημιουργούνται δευτερογενείς κληματίδες που οψιμίζουν την καλλιέργεια.

Αμπέλι: προσβολές βοτρύτη στο σταφύλι

 

Στα σταφύλια είναι η σοβαρότερη και καταστροφικότερη μορφή προσβολής από τον μύκητα, αφού προκαλεί σήψη των ώριμων σταφυλιών. Αρχικά μπορεί να παρατηρηθεί ξήρανση των ταξιανθιών και αργότερα, μετά το γυάλισμα, να προσβληθούν και οι ράγες. Πάνω στο σταφύλι σχηματίζονται καστανές κηλίδες στις λευκές ποικιλίες και καστανοϊώδεις κηλίδες στις έγχρωμες ποικιλίες. Τα σταφύλια σχίζονται, γίνονται μαλακά και σαπίζουν. Με παρουσία υψηλής υγρασίας καλύπτονται από τη γκρίζα εξάνθηση του μύκητα, ενώ με ξηρές συνθήκες μουμιοποιούνται και ξηραίνονται.

 

Βοτρύτης στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Η αντιμετώπιση του βοτρύτη βασίζεται σε καλλιεργητικά αλλά και χημικά μέτρα.

Ενέργειες που συμβάλλουν στην καταπολέμηση της Ευδεμίδας ή του Ωιδίου και γενικά σε αίτια (άνεμος, καλάζι, καταιγίδα) που προκαλούν πληγές στο φυτό καθώς και μέτρα που περιορίζουν την υγρασία στον αμπελώνα και βοηθούν στο γρηγορότερο στέγνωμα των φυτών, μειώνουν την ένταση της ασθένειας.

Τέτοια μέτρα είναι:

  1. η καλή αποστράγγιση του εδάφους
  2. η καταστροφή των ζιζανίων
  3. τα θερινά κλαδέματα
  4. ισορροπημένη αζωτούχος λίπανση και άρδευση
  5. ορθολογική χρήση ορμονικών σκευασμάτων σε ορισμένες πυκνόραγες κυρίως ποικιλίες, για την επιμήκυνση της ράχης των σταφυλιών προκειμένου αυτοί να γίνουν λιγότερο συμπαγείς

 

Η χημική αντιμετώπιση της ασθένειας γίνεται με κατάλληλα βοτρυδιοκτόνα, με ψεκασμούς φυλλώματος που πρέπει να στοχεύουν και στη ζώνη των σταφυλιών.

Σε υγρές και δροσερές περιοχές με ιστορικό προσβολών από βοτρύτη, και στις περιοχές που υπάρχει κίνδυνος λόγω ευνοϊκών καιρικών συνθηκών, συνιστάται η διενέργεια μίας επέμβασης με ένα κατάλληλο και εγκεκριμένο βοτρυδιοκτόνο στην έναρξη της ωρίμανσης και ενός δεύτερου 3-4 εβδομάδες πριν τον τρύγο.

H καταπολέμηση του βοτρύτη είναι δυνατό να συνδυαστεί με αυτή του ωιδίου και του περονοσπόρου αν χρειαστεί.

Μεγάλη προσοχή χρειάζεται στις όψιμες επιτραπέζιες ποικιλίες σταφυλιών (πχ crimson) γιατί οι προσβολές από βοτρύτη το φθινόπωρο μπορεί να είναι σημαντικές.

 

Έντομα στο αμπέλι

 

Αμπέλι: Ευδεμίδα (Lobesia botrana)

Η ευδεμίδα είναι το πιο ζημιογόνο έντομο του αμπελιού (μετά τη φυλλοξήρα που αντιμετωπίζεται με υποκείμενα) και δραστηριοποιείται (ανάλογα με την περιοχή) από τα μέσα Μαρτίου μέχρι και το Νοέμβριο.

Η ευδεμίδα προτιμά τις μεγαλόκαρπες ποικιλίες σταφυλιού (κάρντιναλ, ραζακί, σουπέριορ, τόμπσον κτλ).

Ο βιολογικός κύκλος της ευδεμίδας ολοκληρώνεται σε τέσσερα στάδια (αυγό, σκουλήκι, χρυσαλίδα, πεταλούδα) και η διάρκειά του εξαρτάται από τη θερμοκρασία. Στις νότιες περιοχές φτάνει τις 35-40 μέρες και συμπληρώνει 4 γενιές το χρόνο (Εικ. 1).

Εκτός από το αμπέλι έχει και άλλους ξενιστές (περίπου 30). Ένας από αυτούς είναι η ελιά. Μεγάλοι πληθυσμοί της βρίσκονται μέσα στους ελαιώνες αναζητώντας τροφή ενώ ένα τµήµα της πρώτης γενιάς εξελίσσεται στα άνθη της ελιάς.

 

Ευδεμίδα στο Αμπέλι: βιολογία & περιγραφή

Το αυγό της ευδεμίδας: έχει σχήμα φακής, διαφανές, ελαφρά κίτρινο, είναι ορατό µε γυμνό µάτι (καλύτερα µε μεγεθυντικό φακό), κολλημένο πάνω στη ρώγα. Διάρκεια επώασης 5 -12 ημέρες.

Η προνύμφη (σκουλήκι) της ευδεμίδας: φθάνει σε μήκος το ένα (1) εκατοστό, χρώμα κιτρινοπράσινο – ανοικτό καφέ µε κεφαλή καφέ – κίτρινη. Πολύ ευκίνητη, υπερβολικά λαίμαργη, αποφεύγει το φως (φωτόφοβη). Είναι το ζημιογόνο στάδιο.

Οι προνύμφες της πρώτης γενιάς τρέφονται στις ανθοταξίες. Φτιάχνουν φωλιές διατροφής
(κουκούλια). Στις επόμενες γενιές τρώνε τις ρώγες. Η πλήρης ανάπτυξη της προνύμφης συµπληρώνεται σε 22-28 ημέρες.

 

Ευδεμίδα: αυγό-προνύμφη-νύμφη-τέλειο έντομο

 

Η χρυσαλίδα (νύμφη) της ευδεμίδας: λεπτή, ακίνητη, 5-7 χλστ, µε χρώµα καφέ σκούρο. Είναι το στάδιο διαχείμασης. Στις θερινές γενιές η μεταμόρφωση της σε πεταλούδα γίνεται σε 7-9 ημέρες. Τη βρίσκουμε μέσα στα σταφύλια, στο φλοιό, στις σχισμές του ξύλου ή στο έδαφος.

Το τέλειο έντομο (πεταλούδα) της ευδεμίδας: σχετικά μικρό έντομο (5-7 χλστ), µε φτερά πολύχρωμα (καστανό, κίτρινο µε µπλε αντανακλάσεις) και σχέδια ακανόνιστα. Την ημέρα κρύβεται. Γίνεται δραστήρια το ηλιοβασίλεμα, τις πρώτες βραδινές ώρες και την αυγή. Πετά ακανόνιστα σε μικρές αποστάσεις. Γεννά 70-100 αυγά πάνω στα σταφύλια (άνθη ή ρώγες) και ζει 5-20 ημέρες.

 

Ευδεμίδα στο Αμπέλι: συμπτώματα & ζημιές

Η πρώτη γενιά της ευδεμίδας (ανθόβια) κατά κανόνα δεν προξενεί ζημιές (προσβολές κάτω από το όριο επιζημιότητας) και δεν χρειάζεται καταπολέμηση. Εξελίσσεται στις ανθοταξίες. Το σκουλήκι τρώει τα άνθη, τα δένει µε ένα μεταξωτό νήμα και φτιάχνει ένα κουκούλι που προδίδει την παρουσία της.

Αμπέλι: ευδεμίδα – προσβολή σε άνθη (αριστερά) και ράγα (τρύπα με αποχωρήματα)

 

Οι επόμενες γενιές (θερινές) τις ευδεμίδας αναπτύσσονται πάνω και μέσα στις ρώγες. Ζημιώνουν τα σταφύλια σε ποσοστό 27-85%. Κάθε σκουλήκι καταστρέφει 1-3 ρώγες.

Δευτερογενείς σήψεις αναπτύσσονται πάνω στις φαγωμένες ρώγες (βοτρύτης, όξινη σήψη κλπ.).

 

Ευδεμίδα στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Το επίκαιρο και αναγκαίο των χημικών επεμβάσεων εξασφαλίζεται µε τις γεωργικές προειδοποιήσεις των Περιφερειακών Κέντρων Προστασίας Φυτών Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου, που είναι προσαρμοσμένες στις αρχές της ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας. Αυτές στηρίζονται σε ιστορικά στοιχεία, επιτόπιες δειγματοληψίες, εργαστηριακές αναλύσεις, εκτεταμένα δίκτυα μετεωρολογικών σταθμών και παγίδων, σε συνδυασμό µε συστήματα πληροφορικής (μαθηματικά μοντέλα πρόβλεψης της εξέλιξης των πληθυσμών ευδεμίδας).

Για την ευδεμίδα χρησιμοποιείται εκτεταμένο δίκτυο παγίδων φερομόνης φύλου και τροφικών (πήλινα δοχεία 0,5 lt ουδέτερης οσμής µε διάλυμα κρασί – ξύδι – ζάχαρη σε αναλογία αντίστοιχα 1 lt / 40 ml / 20 gr ).

Ψεκασμός με εγκεκριμένα σκευάσματα: επειδή η αντιμετώπιση στρέφεται εναντίον των προνυμφών (σκουληκιών) ή των αυγών της ευδεμίδας, είναι αναγκαία η καλή διαβροχή των σταφυλιών. Το φάρμακο πρέπει να φτάνει στα σταφύλια και να τα καλύπτει (καλό ξεφύλλισμα του αμπελιού).

 

Ευδεμίδα στο Αμπέλι: σχέδιο δειγματοληψίας

Τα όρια επέμβασης (ψεκασμός) για την ευδεμίδα, για τη 2η γενιά και μετά, είναι τουλάχιστον 72 αυγά ή προνύμφες στα οινοποιήσιμα σταφύλια ή τουλάχιστον 27 αυγά ή προνύμφες στα επιτραπέζια σταφύλια σύμφωνα με το παρακάτω σχέδιο δειγματοληψίας (απαιτείται χρήση μεγεθυντικού φακού):

 

Αμπέλι: ενδεικτικό σχέδιο δειγματοληψίας για την ευδεμίδα

 

• Μπαίνουμε στο αμπελοτεμάχιο από μία γωνία, παράλληλα προς το μήκος των γραμμών.
Προχωρούμε ανάμεσα στις γραμμές. Επιλέγουμε τυχαία μία θέση δειγματοληψίας – παρατήρησης
κάθε 3-4 γραμμές και 6-7 πρέμνα. Στη θέση αυτή επιλέγουμε τυχαία ένα μισό πρέμνο.
• Στο σημείο αυτό εξετάζουμε τυχαία αντιπροσωπευτικούς βότρεις.
• Συνολικά εξετάζονται 18 μισά πρέμνα και καταμετράται το σύνολο των αυγών ή προνυμφών.

 

Αμπέλι: Ψευδόκοκκοι (Planococcus spp)

Οι αμπελουργοί τον ονομάζουν «κόλλα» ή «κάπνα», από τα μελιτώματα που αφήνει στα σταφύλια και την καπνιά που δημιουργείται πάνω σε αυτά.  Χαρακτηρίζεται από την έκκριση μεγάλης ποσότητας μελιτωμάτων.

Ο ψευδόκοκκος προκαλεί σημαντικές ζημιές σε ορισμένα αμπέλια  (κυρίως για επιτραπέζια χρήση).

 

Ψευδόκοκκος στο Αμπέλι: βιολογία & περιγραφή

Διαχειμάζει κάτω από το φλοιό, στον κορμό και κυρίως στις διχάλες των πρέμνων αλλά και στο έδαφος.

Την άνοιξη ανεβαίνει στη βλάστηση και το καλοκαίρι συγκεντρώνεται κυρίως στα σταφύλια. Προτιμά τις υγρές και σκιερές θέσεις (είναι φωτόφοβο έντομο).

Σχηματίζει μικρές αποικίες. Γεννά σε βαμβακώδεις σωρούς 200 – 400 αυγά κι έχει 3-4 γενιές το χρόνο, που αλληλεπικαλύπτονται.

Έχει χρώμα λευκό – ρόδινο και κινείται ελάχιστα. ∆εν πετά.

Μεταφέρεται μηχανικά µε τον άνεμο, τα καλλιεργητικά εργαλεία, τα ρούχα του εργατικού προσωπικού, τα μέσα συγκομιδής και συσκευασίας. Σε γειτονικά πρέμνα μπορεί να μετακινηθεί µε τα σύρματα ή µε τις κληματίδες που ακουμπούν μεταξύ τους.

Συµβιώνει µε τα µυρμήγκια, τα οποία επωφελούνται από τα μελιτώματά του. Η έντονη παρουσία μυρμηγκιών βοηθά στον εντοπισμό του ψευδόκοκκου από τον αμπελουργό.

Αμπέλι – ψευδόκοκκος: αποικία σε προστατευμένη θέση (αριστερά) – προσβολή σταφυλιού (κέντρο) – ωοτοκία (δεξιά)

 

Ψευδόκοκκος στο Αμπέλι: συμπτώματα & ζημιές

Μελιτώματα του ψευδόκοκκου (κόλλα) συσσωρεύονται πάνω στα σταφύλια, τα φύλλα και τους βλαστούς.

Μύκητες της καπνιάς αναπτύσσονται πάνω σε αυτά.

Τα σταφύλια σταφιδοποιούνται δύσκολα, ενώ τα επιτραπέζια σταφύλια δεν είναι εμπορεύσιμα.

 

Ψευδόκοκκος στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός φυσικών εχθρών (Cecidomyidae, Cryptolemus mantrouzieri, υμενόπτερα παρασιτοειδή).  Τα σπουδαιότερα υμενόπτερα παρασιτοειδή είναι τα: Anagyrus pseudococci, Leptomastidea abnormis, Leptomastix flavus, Leptomastix dactylopii.

Σε πολλά αμπέλια επιτραπέζιας χρήσης αποτελεί πλέον εχθρό βασικής σημασίας. Το γεγονός οφείλεται σε διαταραχή της βιολογικής ισορροπίας στο οικοσύστημα του αμπελώνα εξαιτίας της αλόγιστης χρήσης των φυτοπροστατευτικών.

Η χημική αντιμετώπιση του ψευδόκοκκου είναι δύσκολη λόγω του ότι μεγάλο μέρος της ζωής του το περνά σε προστατευμένες θέσεις (κάτω από το φλοιό, μέσα στο ρυτίδωμα).

Η περίοδος της μετακίνησης των πληθυσμών του στη βλάστηση και στα σταφύλια, που κατά κανόνα συµπίπτει µε την καρπόδεση και µε το κλείσιμο των σταφυλιών αντίστοιχα, θεωρείται η πιο κατάλληλη για την αντιμετώπιση του ψευδόκοκκου.

Για την ασφαλή εκτίμηση της αναγκαιότητας και του χρόνου επέμβασης πρέπει να γίνονται τακτικοί έλεγχοι στα αμπέλια από νωρίς ώστε να εντοπιστούν οι πρώτες αποικίες και οι μετακινήσεις των πληθυσμών.

Συνήθως ο ψευδόκοκκος επανεμφανίζετα στις θέσεις που υπήρχε τις προηγούμενες χρονιές ή κοντά σε αυτές, χωρίς να αποκλείονται και νέες θέσεις εμφανίσεις. Η έντονη παρουσία μυρμηγκιών βοηθά στον εντοπισμό τους.

Η μείωση των πληθυσμών της άνοιξης είναι βασικής σημασίας, προκειμένου να ελεγχθούν ικανοποιητικά οι θερινές γενιές που ζημιώνουν τα σταφύλια. Μετά το κλείσιμο των σταφυλιών η αντιμετώπιση του ψευδόκοκκου είναι πολύ δύσκολη.

Σε αμπελώνες µε σημαντική προσβολή από ψευδόκοκκους το προηγούμενο έτος και ιδιαίτερα στην περίπτωση που δεν εφαρμόστηκε επέμβαση μετά τον τρύγο, συνιστάται ένας επιλεκτικό ψεκασμός µε ένα κατάλληλο εντομοκτόνο το χειμώνα. Ψεκάζονται µόνο τα προσβεβλημένα πρέμνα, τα οποία ο αμπελουργός πρέπει να έχει σημάνει (πχ. µε ταινία), από την προηγούμενη βλαστική περίοδο.

 

Αμπέλι: τζιτζικάκι (Empoasca spp)

Το τζιτζικάκι ενώ θεωρείται έντομο δευτερεύουσας σημασίας, η μετάπτωσή του σε εχθρό κύριας σημασίας του αμπελιού σε πολλές περιοχές, οφείλεται σε διατάραξη της βιολογικής ισορροπίας στο οικοσύστημα του αμπελώνα λόγω αλόγιστης χρήσης φυτοπροστατευτικών.

 

Τζιτζικάκι στο Αμπέλι: βιολογία & περιγραφή

Προσβάλλει πολλά φυτικά είδη (πολυφάγο), αλλά δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση στο αμπέλι.

Διαχειμάζει σε διάφορα φυτά (κωνοφόρα, κυπαρίσσι, κισσός, καλάμια, δαμασκηνιά, μηλιά, δρύς, βάτα, φασολιά, λιγκούστρα κλπ).

Συµπληρώνει 3 – 4 γενιές το χρόνο διάρκειας περίπου 1 μηνός η κάθε μία. Ο βιολογικός του κύκλος εξαρτάται από τη θερμοκρασία.

Είναι είδος μεταναστευτικό. Για άγνωστους λόγους μετακινείται ταχύτατα από περιοχή σε περιοχή. Το γεγονός αυτό δυσκολεύει την εκτίμηση των πληθυσμών του σε ένα αμπέλι. Συγκεντρώνονται περισσότερο στην περιφέρεια των αμπελώνων.

Τέλειο έντομο: είναι έντομο μικρό (3 – 4 χλστ) πράσινο µε διαφανή φτερά. Μεταφέρεται σε μεγάλες αποστάσεις µε τον άνεμο.

Αυγό: Γεννά 20 – 60 αυγά (λευκά, υαλώδη). Δεν είναι ορατά επειδή τα βάζει μέσα στους ιστούς των νεαρών φύλλων, κατά μήκος των κεντρικών νευρώσεων.

Ατελή στάδια (νύμφες): έχουν μήκος 1 – 3 χλστ. και βρίσκονται στην κάτω επιφάνεια των ώριμων φύλλων. Κινούνται γρήγορα µε χαρακτηριστική πλάγια κίνηση (όπως τα καβούρια). Το χρώμα τους είναι συνήθως ανοικτό πράσινο και αφήνουν λευκές εκδύσεις.

Αμπέλι: προσβολή από τζιτζικάκι

 

Τζιτζικάκι στο Αμπέλι: συμπτώματα & ζημιές

Το τζιτζικάκι απομυζά τους χυμούς, καταστρέφει τα κύτταρα µε το σάλιο του που είναι τοξικό και προξενεί βλάβες στο αγωγό σύστημα που εφοδιάζει τα φύλλα µε θρεπτικά στοιχεία.

Τα πρώτα συμπτώματα εκδηλώνονται στα φύλλα της ακραίας βλάστησης αλλά είναι εντονότερα στα αναπτυγμένα φύλλα. Παρατηρείται περιφερειακός μεταχρωματισµός του φύλλου που εξαπλώνεται στις μεσονεύριες περιοχές (ανοικτοκίτρινος στις λευκές ποικιλίες και κοκκινωπός στις ερυθρές). Τα φύλλα καρουλιάζουν, κατσαρώνουν και μοιάζουν µε καψαλισμένα.

Οι βλαστοί δεν αναπτύσσονται κανονικά και παραμορφώνονται. Σε περιπτώσεις έντονης προσβολής από τζιτζικάκι η ξυλοποίηση των κληματίδων είναι ατελής ενώ τα σταφύλια ωριμάζουν δύσκολα µε επιπτώσεις στην παραγωγή.

 

Τζιτζικάκι στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Έχει πολλούς φυσικούς εχθρούς που ελέγχουν τους πληθυσμούς του. Το τζιτζικάκι αναπτύσσει εύκολα ανθεκτικότητα στα φυτοφάρμακα.  Για τους λόγους αυτούς η χρήση εντομοκτόνων στο αμπέλι πρέπει να είναι η απολύτως αναγκαία.

Η καταπολέμηση στοχεύει στα νεαρά στάδια (νύμφες).

Σε αμπελώνες που το τζιτζικάκι έχει παρουσία κάθε χρόνο, η πλέον αποτελεσματική αντιμετώπιση γίνεται με ψεκασμό με εγκεκριμένο εντομοκτόνο στην 1η γενιά νωρίς την άνοιξη όταν διαπιστωθούν 1-2 νύμφες ανά φύλλο.

Καλύτερο αποτέλεσμα έχουν οι ψεκασμοί νωρίς το πρωί.

Ο σωστός χρόνος ψεκασμού για τζιτζικάκι υπολογίζεται µε παγίδες χρώματος (κίτρινες) αλλά κυρίως µε δειγματοληψίες. Αναλυτικότερα:

• Στις χρωμοπαγίδες καταγράφονται οι συλλήψεις των τέλειων εντόμων (πτερωτά). Συνήθως η καταπολέμηση τοποθετείται χρονικά 3 εβδομάδες περίπου μετά το μέγιστο των συλλήψεων στις κίτρινες κολλητικές παγίδες (όριο για ψεκασμό τα 200-250 άτομα ανά εβδομάδα ή οι συνεχόμενες αυξημένες εβδομαδιαίες συλλήψεις).

• Στις δειγματοληψίες εξετάζονται κάθε φορά 100 φύλλα και μετρούνται οι νύμφες που υπάρχουν στην κάτω επιφάνεια τους. Το όριο επιζημιότητας που δικαιολογεί καταπολέμηση για τζιζτικάκι είναι 50 – 100 άτομα στα 100 φύλλα.

 

Αμπέλι: θρίπες

Στο αμπέλι υπάρχουν πολλά είδη θρίπα, τα πιο συχνά όµως και πιο επιζήμια είναι τρία:

ο κοινός θρίπας της αμπέλου (Drepanothrips reuteri), ο θρίπας του καπνού (Thrips tabaci) και ο θρίπας της Καλιφόρνιας (Frankliniella occidentalis).

Προκαλούν ζημιές µε οικονομική σημασία, κατά τόπους και χρονιές, ειδικά στα επιτραπέζια σταφύλια.

 

Θρίπες στο Αμπέλι: βιολογία & περιγραφή

Είναι έντομα μακρόστενα και μικρά (0,5-1 χλστ) που δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά λόγω του μικρού μεγέθους αλλά και επειδή αποφεύγουν το φως (φωτόφοβα) και ζουν κρυμμένα. Τρέφονται στα τρυφερά μέρη του φυτού (νεαρά φύλλα, βλαστούς, σταφύλια).

Υπάρχουν τοποθεσίες και αμπέλια που οι θρίπες είναι συστηματικά παρόντες.

Συνήθως, ο κοινός θρίπας εμφανίζεται στο αμπέλι στην αρχή της βλαστικής περιόδου, ενώ του καπνού και της Καλιφόρνιας μεταναστεύουν αργότερα από άλλα είδη φυτών (έντομα πολυφάγα).

 

Θρίπες στο Αμπέλι: συμπτώματα & ζημιές

Οι ζημιές από τον κοινό θρίπα στα πρώτα στάδια της βλάστησης -κατά τόπους και χρονιές- μπορεί να είναι σημαντικές γιατί σε υψηλούς πληθυσμούς καθηλώνουν τη βλάστηση. Στα επιτραπέζια σταφύλια οι προσβολές από θρίπες κατά την άνθηση – καρπόδεση προκαλούν εσχαρώσεις και φελλοποιήσεις.

Συμπτώματα: οι θρίπες προκαλούν μικροφυλλία, παραμόρφωση νεαρής βλάστησης και ανθόρροια.

Συμπτώματα στις ρώγες: οι θρίπες προκαλούν φελλοποιήσεις και εσχαρώσεις, κηλίδες µε μαύρο κέντρο (νύγματα ωοτοκίας) και σκουριές (παρόμοια συμπτώματα μπορεί να  κάνουν οι τοξικότητες από χαλκούχα σκευάσματα).

Αμπέλι: προσβολές από θρίπες

 

Οι προσβολές των ραγών ξεκινούν κατά την άνθηση – καρπόδεση συνεχίζονται και μετά το κλείσιμο των σταφυλιών. Στις λευκές επιτραπέζιες ποικιλίες η εμπορική αξία μειώνεται σημαντικά.

Οι ζημιές στα πρώτα στάδια της βλάστησης αφορούν όλες τις ποικιλίες, ενώ αυτές που γίνονται πάνω στα σταφύλια (προσβολές από άνθηση και μετά) µόνο τις επιτραπέζιες.

 

Θρίπες στο Αμπέλι: καταπολέμηση

Η αντιμετώπιση του θρίπα περιλαμβάνει καλλιεργητικά μέτρα και ψεκασμούς.

Καλλιεργητικά μέτρα

Καταστροφή των ζιζανίων μέσα και γύρω από στο αμπέλι. Η καταστροφή ζιζανίων καλό είναι να αποφεύγεται στα ευαίσθητα στάδια (για προσβολές) των πρώτων φύλλων και της άνθησης του αμπελιού. Τα ζιζάνια μπορεί να φιλοξενούν μεγάλους πληθυσμούς από θρίπες οι οποίοι θα αναγκαστούν να μετακινηθούν προς το αμπέλι.

• Πρακτικές που συµβάλλουν στον καλό αερισμό και στη μειωμένη σχετική υγρασία
στη ζώνη των σταφυλιών περιορίζουν τις προσβολές (ξεφυλλίσματα, βλαστολόγημα κτλ).

Χημική καταπολέμηση:

Για τη διενέργεια ψεκασμών λαμβάνονται υπόψη το ιστορικό του αμπελώνα (προσβολές προηγούμενων ετών) και η ευαισθησία της ποικιλίας. Ο αριθμός και ο χρόνος ψεκασμών εξαρτώνται από τις συλλήψεις των χρωμοπαγίδων (μπλε και κίτρινες) αλλά κυρίως από τις δειγματοληψίες.

H επισκόπηση (δειγματοληψία) για θρίπες γίνεται με ελαφρά και προσεκτικά τινάγματα των οργάνων (βλαστοί, ταξιανθίες, τσαμπιά) πάνω από µία κόλα λευκό χαρτί. Η επισκόπηση καλό είναι να γίνεται σε δροσερές μέρες (ή ώρες της ημέρας), µε τυχαία επιλογή πρέμνων σε όλη την έκταση του αμπελώνα.

Αμπέλι: ευαίσθητα στάδια για προσβολή από θρίπες (πιθανός ψεκασμός)

 

Ψεκασμός για θρίπες μπορεί να χρειαστεί:

• στα πρώτα βλαστικά στάδια (εμφάνιση των πρώτων φύλλων)

• στα επιτραπέζια σταφύλια την περίοδο άνθησης – καρπόδεσης και της αύξησης των ρωγών

• στην έναρξη του κλεισίματος των τσαμπιών (συνδυασμένη επέμβαση µε την ευδεμίδα).

Στις επιτραπέζιες ποικιλίες χρειάζεται συνεχή παρακολούθηση του θρίπα πριν και μετά το κλείσιμο των σταφυλιών.

 

Αμπέλι: ακάρεα (ερίνωση και τετράνυχοι)

Αμπέλι: ερίνωση

Τα ακάρεα προκαλούν νέκρωση οφθαλμών και παραμόρφωση βλαστών και φύλλων διότι διαχειμάζουν στα λέπια των οφθαλμών και τις ρωγμές των κηλίδων. Ωστόσο, η εμφάνισή τους στο αμπέλι συνήθως δεν αποτελεί σοβαρό κίνδυνο γιατί οι πληθυσμοί τους ελέγχονται αποτελεσματικά από φυσικούς εχθρούς, όπως είναι αρπακτικά ακάρεα Phytoseidae και οι θρίπες.

Εφόσον όμως την περασμένη χρονιά είχαν διαπιστωθεί σημαντικές ζημιές από ακάρεα (κυρίως νεκρώσεις οφθαλμών και ισχυρές παραμορφώσεις βλαστών και φυλλώματος), τότε συνιστάται κατά το φούσκωμα των ματιών ένας ψεκασμός με βρέξιμο θείο 1%. Μετά την έκπτυξη των οφθαλμών και για λόγους τοξικότητας, η αναλογία πρέπει να μειωθεί σε 0,8-0,6%. Ο ψεκασμός αυτός είναι μεγάλης σημασίας, διότι οι επεμβάσεις αργότερα, μετά την εκδήλωση των συμπτωμάτων, δεν είναι υψηλής αποτελεσματικότητας. Σημειώνεται, ότι ο ψεκασμός αυτός έχει ευεργετική δράση τόσο εναντίον του ωιδίου, όσο και εναντίον της φόμοψης και της μακρόφωμα.

Αμπέλι: προσβολές από ακάρεα

 

Για την επιτυχή χημική καταπολέμηση χρειάζεται έγκαιρη διάγνωση και άμεσος ψεκασμός, πριν τα ακάρεα κάνουν μεγάλους πληθυσμούς.

Περισσότερες πληροφορίες στον οδηγό καταπολέμησης των ακάρεων στο αμπέλι.

Αμπέλι: χρόνος πιθανών ψεκασμών για ακάρεα και ακαρεοκτόνα (πηγή: Μπενάκειο)

 

Για τα φυτοφάρμακα (εντομοκτόνα, ακαρεοκτόνα, μυκητοκτόνα) που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο αμπέλι το 2018, δίνονται πλήρεις κατάλογοι στους παρακάτω συνδέσμους:

 Εγκεκριμένα εντομοκτόνα και ακαρεοκτόνα για το αμπέλι το 2018

√ Εγκεκριμένα μυκητοκτόνα για το αμπέλι το 2018

Αναλυτικές πληροφορίες για την Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία στο Αμπέλι

 

Συνιστάται η εναλλαγή σκευασμάτων µε διαφορετική ομάδα δράσης για την αποφυγή εμφάνισης ανθεκτικότητας.

Κατά τη διάρκεια της χρονιάς ο κατάλογος των εγκεκριμένων γεωργικών φαρμάκων του Υπουργείου Γεωργικής Ανάπτυξης μπορεί να τροποποιηθεί.

Σε κάθε περίπτωση να ακολουθείται πιστά η ετικέτα των φυτοφαρμάκων.

Οι πληροφορίες και οι φωτογραφίες προέρχονται από τα Περιφερειακά Κέντρα Προστασίας Φυτών Ποιοτικού & Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου.

 

– Η χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας. Τα στοιχεία που αναφέρονται στην ιστοσελίδα έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστούν σε καμία περίπτωση τις αναγραφόμενες, επί της ετικέτας, οδηγίες χρήσεως. Ο καλλιεργητής πρέπει να απευθύνεται πάντα στους τοπικούς γεωπόνους που έχουν ειδική γνώση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων.

 

Click to comment

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

To Top